Πρώτη μέρα στον παιδικό σταθμό
Η πρώτη ημέρα στον παιδικό σταθμό είναι ένα σημαντικό βήμα - όχι μόνο για το παιδί, αλλά για ολόκληρη την οικογένεια. Για το παιδί ανοίγεται ένας καινούριος κόσμος, με νέα πρόσωπα, διαφορετικές συνήθειες, παιχνίδι και εμπειρίες έξω από το οικείο περιβάλλον του σπιτιού. Για τους γονείς, η ίδια αλλαγή μπορεί να συνοδεύεται από χαρά, συγ κίνηση, ενοχή ή ανησυχία. Όλα αυτά τα συναισθήματα μπορούν να συνυπάρχουν.
Η προσαρμογή δεν είναι μια δοκιμασία που το παιδί πρέπει να «περάσει» γρήγορα. Είναι μια σταδιακή διαδικασία μέσα από την οποία μαθαίνει ότι μπορεί να αποχωρίζεται τους γονείς του, να δημιουργεί σχέσεις με άλλους σταθερούς ενήλικες και να αισθάνεται ασφαλές σε ένα δεύτερο πλαίσιο φροντίδας.
Κάθε παιδί προσαρμόζεται με τον δικό του τρόπο
Δεν υπάρχει ένας «σωστός» χρόνος προσαρμογής. Κάποια παιδιά μπαίνουν στην τάξη με ενθουσιασμό από τις πρώτες ημέρες. Άλλα κλαίνε έντονα στον αποχαιρετισμό, αλλά ηρεμούν λίγο αργότερα. Υπάρχουν επίσης παιδιά που αρχικά φαίνονται άνετα και εκδηλώνουν δυσκολία μετά από μερικές ημέρες, όταν αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι η καινούρια καθημερινότητα θα συνεχιστεί.
Κατά τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες μπορεί να παρατηρηθούν:
- κλάμα, προσκόλληση ή άρνηση κατά την προσέλευση
- περισσότερη ανάγκη για αγκαλιά και εγγύτητα στο σπίτι
- ευερεθιστότητα, κούραση ή έντονες αντιδράσεις μετά την επιστροφή
- προσωρινές αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη ή στην τουαλέτα
- παλινδρομικές συμπεριφορές, όπως να ζητά ξανά βοήθεια σε πράγματα που έκανε μόνο του
Οι αντιδράσεις αυτές είναι συχνές και συνήθως υποχωρούν καθώς το παιδί γνωρίζει καλύτερα τον χώρο, τους παιδαγωγούς και το καθημερινό πρόγραμμα. Δεν χρειάζεται, όμως, να χαρακτηρίζουμε αυτομάτως κάθε αντίδραση «φυσιολογική». Παρατηρούμε την ένταση, τη διάρκεια και το κατά πόσο το παιδί μπορεί, έστω για μικρά διαστήματα, να ηρεμεί, να παίζει, να τρώει και να συνδέεται με τους ανθρώπους του σταθμού.
Σημαντικό: Το κλάμα στον αποχαιρετισμό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί περνά άσχημα στον σταθμό. Ταυτόχρονα, δεν είναι από μόνο του απόδειξη «υγιούς δεσμού». Είναι ένας τρόπος να εκφράσει τη δυσκολία του αποχωρισμού και χρειάζεται ήρεμη, σταθερή ανταπόκριση.
Πριν από την πρώτη ημέρα
Η προετοιμασία βοηθά το άγνωστο να γίνει λίγο πιο προβλέψιμο. Δεν χρειάζεται να παρουσιάζουμε τον παιδικό σταθμό ως ένα μέρος όπου το παιδί «θα περνάει πάντα τέλεια». Είναι προτιμότερο να μιλάμε θετικά αλλά ειλικρινά: θα υπάρχουν παιχνίδια και νέοι άνθρωποι, αλλά μπορεί κάποιες στιγμές να του λείψουν η μαμά, ο μπαμπάς ή οι άνθρωποι που το φροντίζουν.
- Επισκεφθείτε, αν είναι δυνατόν, τον χώρο μαζί με το παιδί και γνωρίστε την παιδαγωγό.
- Διαβάστε βιβλία για τον παιδικό σταθμό.
- Προσαρμόστε σταδιακά το ωράριο ύπνου και την πρωινή ρουτίνα, ώστε η πρώτη ημέρα να μη συνοδεύεται από βιασύνη.
- Εξηγήστε ποιος θα το πάει, ποιος θα το παραλάβει και πότε θα επιστρέψει, χρησιμοποιώντας γεγονότα που κατανοεί: «μετά το φαγητό» ή «μετά τον ύπνο».
- Ρωτήστε αν επιτρέπεται να έχει μαζί του ένα οικείο αντικείμενο ή μια οικογενειακή φωτογραφία.
- Ενημερώστε την παιδαγωγό για τις συνήθειες, τις λέξεις, τα ενδιαφέροντα, τις ευαισθησίες και τους τρόπους με τους οποίους το παιδί συνήθως παρηγορείται.
Η στιγμή του αποχαιρετισμού
Ο αποχαιρετισμός είναι συχνά η δυσκολότερη στιγμή της ημέρας. Το παιδί χρειάζεται έναν γονέα ζεστό και διαθέσιμο, αλλά και σταθερό. Αναγνωρίστε το συναίσθημά του χωρίς να προσπαθείτε να το εξαφανίσετε: «Βλέπω ότι στενοχωριέσαι που φεύγω». Έπειτα, πείτε τι θα συμβεί και τηρήστε μια σύντομη, επαναλαμβανόμενη ρουτίνα.
Ένα απλό παράδειγμα: «Βλέπω ότι είναι δύσκολο να με αποχαιρετήσεις. Η κυρία Μαρία θα είναι μαζί σου και εγώ θα επιστρέψω μετά το φαγητό. Τώρα κάνουμε την αγκαλιά μας, σε χαιρετώ και φεύγω.»
Την ώρα του αποχαιρετισμού βοηθά να αποφεύγουμε:
- να φεύγουμε κρυφά ενώ το παιδί είναι απασχολημένο
- να παρατείνουμε τον αποχαιρετισμό ή να επιστρέφουμε επανειλημμένα στην αίθουσα
- να υποσχόμαστε ότι θα επιστρέψουμε «σε λίγο», όταν το παιδί θα μείνει αρκετές ώρες
- να ντροπιάζουμε ή να πιέζουμε το παιδί με φράσεις όπως «τα μεγάλα παιδιά δεν κλαίνε»
- να ζητάμε άδεια για να φύγουμε με τρόπο που μεταφέρει στο παιδί μια απόφαση την οποία δεν μπορεί πραγματικά να πάρει
Οι πρώτες εβδομάδες
Εφόσον το επιτρέπει το πρόγραμμα του σταθμού, η παραμονή μπορεί να αυξάνεται σταδιακά. Η σταδιακή ένταξη δεν ακολουθεί το ίδιο σχέδιο για όλα τα παιδιά: οργανώνεται σε συνεργασία με τους παιδαγωγούς, ανάλογα με την ηλικία, τις προηγούμενες εμπειρίες και τον τρόπο με τον οποίο το παιδί ανταποκρίνεται.
Η συνέπεια στην ώρα προσέλευσης, στη ρουτίνα αποχαιρετισμού και στο πρόσωπο που συνήθως συνοδεύει το παιδί δημιουργεί προβλεψιμότητα. Κάθε διαφορετική οργάνωση μπορεί να δοκιμάζεται έπειτα από συνεννόηση με την ομάδα του σταθμού.
Αν το παιδί αρχίσει να δυσκολεύεται αφού προηγουμένως πήγαινε με χαρά, δεν υποθέτουμε ότι «δοκιμάζει τα όρια» ούτε ότι έχει οπωσδήποτε συμβεί κάτι δυσάρεστο. Συζητάμε με την παιδαγωγό, παρατηρούμε τυχόν αλλαγές και ακούμε το παιδί χωρίς καθοδηγητικές ερωτήσεις.
Παιδιά με αισθητηριακές ευαισθησίες, δυσκολίες επικοινωνίας ή έντονη ανάγκη για προβλεψιμότητα μπορεί να χρειαστούν φωτογραφίες των χώρων, οπτικό πρόγραμμα, επίσκεψη σε πιο ήσυχη ώρα ή πιο σταδιακή γνωριμία με τη ρουτίνα.
Όταν το παιδί επιστρέφει στο σπίτι
Η επιστροφή είναι στιγμή επανασύνδεσης. Κάποια παιδιά θέλουν να μιλήσουν αμέσως· άλλα χρειάζονται πρώτα φαγητό, αγκαλιά ή ξεκούραση. Αντί για το γενικό «Πώς πέρασες;», μπορούμε να ρωτήσουμε «Με τι έπαιξες σήμερα;» ή «Τι σου άρεσε περισσότερο σήμερα;» Αν το παιδί δεν θέλει να απαντήσει, δεν επιμένουμε.
Η ευερεθιστότητα μετά την επιστροφή είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο σε πολλά παιδιά. Το παιδί μπορεί να είναι κουρασμένο και να νιώθει αρκετά ασφαλές ώστε να αφήσει την έντασή του να φανεί. Σε αυτές τις στιγμές, έχει σημασία οι γονείς να παραμένουν ήρεμοι και διαθέσιμοι, χωρίς όμως να ενισχύουν άθελά τους τη συγκεκριμένη συμπεριφορά, να τη σχολιάζουν διαρκώς ή να απαιτούν από το παιδί να ηρεμήσει αμέσως.
Πότε χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη;
Επικοινωνούμε στενότερα με τον παιδικό σταθμό και ζητάμε συμβουλή από παιδίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας όταν η δυσκολία επιμένει ή επιδεινώνεται και επηρεάζει ουσιαστικά την καθημερινότητα του παιδιού. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:
- το παιδί παραμένει σε έντονη αναστάτωση για μεγάλο μέρος της ημέρας και δεν έχει ούτε μικρά διαστήματα ηρεμίας ή συμμετοχής
- οι αλλαγές στον ύπνο, στο φαγητό, στην τουαλέτα ή στη συμπεριφορά είναι έντονες και παρατεταμένες
- εμφανίζει συχνά σωματικά ενοχλήματα, έντονο φόβο ή άρνηση που χειροτερεύουν
- παρατηρείται ξαφνική αλλαγή μετά από μια περίοδο σταθερής προσαρμογής ή το παιδί αναφέρει κάτι που προκαλεί ανησυχία
- η δυσκολία επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία ολόκληρης της οικογένειας
Η προσαρμογή γίνεται πιο ομαλή όταν παιδί, γονείς και παιδαγωγοί λειτουργούν ως ομάδα. Στόχος δεν είναι να μην κλάψει ποτέ το παιδί, αλλά να βιώσει ξανά και ξανά ότι ο αποχωρισμός έχει αρχή και τέλος, ότι οι γονείς επιστρέφουν και ότι στον παιδικό σταθμό υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να το φροντίσουν και να το βοηθήσουν να αισθανθεί ασφαλές.