1
2
3
4

Γενικευμένο άγχος και άγχος εξετάσεων

Stress Exams TextΤο άγχος δεν είναι πάντα ο εχθρός του ανθρώπου.

Αντιθέτως, το δημιουργικό άγχος είναι μια χρήσιμη και φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού μας.

Εκδηλώνεται όταν ο εγκέφαλος εκτιμάει μια κατάσταση ως κίνδυνο και προετοιμάζει τον οργανισμό για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτής της απειλής. Είναι ένας μηχανισμός προστασίας και κινητοποίησης απέναντι σε καταστάσεις που απαιτούν την άμεση αντίδρασή μας.

Σε μια στρεσογόνα κατάσταση, το σώμα εκκρίνει αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη και κορτιζόλη και  δημιουργεί έτσι την απαραίτητη διέγερσή του για να αντιδράσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο σε μια απειλητική ή απαιτητική κατάσταση.

Το άγχος έχει εδραιωθεί κατά την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, γιατί είναι ένα συναίσθημα απαραίτητο για την επιβίωσή μας. Αν δεν είχαμε καθόλου άγχος, δε θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε και να προσαρμοστούμε, καθώς δε θα κινητοποιούμασταν απέναντι σε ενδεχόμενους κινδύνους.

Έτσι, ένας άνθρωπος που απειλείται με ένα όπλο, νιώθει άγχος γιατί κινδυνεύει η σωματική του ακεραιότητα και το άγχος τον βάζει σε  κατάσταση εγρήγορσης για να σωθεί.

Τις περισσότερες φορές όμως η επικείμενη απειλή είναι ψυχολογικής φύσεως. Για παράδειγμα, ένας μαθητής που δίνει πανελλαδικές εξετάσεις νιώθει απειλή γιατί μια πιθανή αποτυχία μπορεί, κατά τη γνώμη του, να έχει σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή του ή στην εικόνα που έχει για τον εαυτό του και το δημιουργικό άγχος τον βάζει σε κατάσταση να προσπαθήσει για ένα όσο γίνεται καλύτερο αποτέλεσμα.

Ένα επίπεδο  «δημιουργικού άγχους» βοηθάει τον ηθοποιό πριν από μια παράσταση, τον αθλητή πριν από έναν αγώνα και τον ομιλητή πριν από μία παρουσίαση,  να έχει τη μέγιστη δυνατή απόδοση και  το καλύτερο εφικτό αποτέλεσμα. Βοηθάει το μαθητή να είναι σε εγρήγορση, να επικεντρωθεί στο στόχο του, να οργανωθεί καλύτερα και τον κινητοποιεί γενικότερα να καταβάλει το μέγιστο των δυνατοτήτων του προκειμένου να πετύχει το στόχο του, την εισαγωγή στα ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το άγχος επιδρά όμως αρνητικά στη λειτουργικότητά μας όταν δεν ελέγχεται και ξεπερνάει το δημιουργικό του επίπεδο. Τότε αντί να μας βοηθά να έχουμε το καλύτερο εφικτό αποτέλεσμα, μας εμποδίζει και περιορίζει την πραγματική μας  ικανότητα για επίδοση και μας κάνει να υποφέρουμε.

Στη σημερινή κοινωνία ιδιαίτερα οι νέοι είναι πολύ επιρρεπείς σε αγχωτικές  καταστάσεις μιας που είναι έντονη η ανασφάλεια για το μέλλον και για την επαγγελματική τους αποκατάσταση. Τα παιδιά από πολύ μικρή ηλικία βιώνουν έντονη πίεση, ανταγωνισμό  και ένα εντατικό ωράριο εκτός σχολείου. Δεν υπάρχει ελεύθερος χρόνος για διασκέδαση, άθληση, ξεκούραση και φίλους ούτε χρόνο για την ανάπτυξη μιας πολύπλευρης προσωπικότητας. Οι έφηβοι έχουν μεγάλη ανάγκη για ελεύθερο χρόνο αλλά αντιμετωπίζουν καθημερινά ένα ασφυκτικό γεμάτο «πρόγραμμα» με σχολείο, φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα, γεγονός που αυξάνει το άγχος του σε καθημερινή βάση με αποκορύφωμα την περίοδο της Γ’ Λυκείου ενόψει των πανελλαδικών εξετάσεων. Πολλές φορές συμβαίνει να γίνονται οι εισαγωγικές εξετάσεις επίκεντρο της οικογενειακής ζωής και όλη η οικογένεια να ζει στον ρυθμό των εξετάσεων. Αποτέλεσμα είναι να φορτίζεται το κλίμα ακόμα περισσότερο και το παιδί να αγχώνεται υπερβολικά. Ερωτήσεις γονέων όπως «Διάβασες;» και «Θα γράψεις;» συμβάλλουν ακόμα περισσότερο στη δημιουργία αρνητικού, στρεσογόνου κλίματος που αυξάνει το άγχος του παιδιού.

Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι πολλά παιδιά και έφηβοι να υποφέρουν από υπερβολικό άγχος και να παρουσιάζουν ακόμα και διαταραχές του άγχους. Ένα ανεβασμένο επίπεδο αρνητικού άγχους γενικότερα και το άγχος εξετάσεων ειδικότερα, εμποδίζει το παιδί  να καταβάλλει το μέγιστο των δυνατοτήτων του αλλά αντιθέτως μπορεί να  το οδηγήσει στην ακινητοποίηση και στη μελαγχολία, στην  απελπισία και στην παραίτηση.

Συμπτώματα του άγχους και του άγχους εξετάσεων

Το άγχος εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο σε κάθε άνθρωπο και η συμπτωματολογία  του είναι πολυδιάστατη καθώς έχει επίδραση σε ολόκληρο το σύστημα νου – σώματος σε συναισθηματικό, γνωστικό και σωματικό επίπεδο καθώς και στον τομέα της συμπεριφοράς.

Ψυχοφυσιολογικά συμπτώματα

  • ταχυκαρδία
  • δύσπνοια
  • πονοκεφάλοι
  • δερματικές ενοχλήσεις
  • αυξημένη αρτηριακή πίεση
  • εξάψεις
  • «βάρος» και πόνο στο στήθος
  • βήχα και ασθματικές καταστάσεις
  • δυσπεψία , διάρροια
  • υπερευαισθησία στο θόρυβο ή σε μυρωδιές
  • μειωμένη σεξουαλική διάθεση
  • αϋπνίες και διαταραχές του ύπνου
  • ζαλάδες
  • ναυτία
  • διάφορες σωματικές ενοχλήσεις χωρίς οργανική αιτία (πόνοι στον αυχένα, στη πλάτη, στην κοιλιά κτλ.)

 Ψυχολογικά συμπτώματα

  • Συναισθηματικές και ψυχολογικές αντιδράσεις του άγχους είναι μεταξύ άλλων:
  • αίσθημα συνεχούς ανησυχίας
  • υπερδιέγερση
  • αίσθημα εξάντλησης και κούρασης
  • αρνητική διάθεση
  • ευερεθιστικότητα
  • αντιδράσεις πανικού

 Συμπτώματα στο γνωστικό τομέα

Το υπερβολικό άγχος δρα αρνητικά και στο γνωστικό τομέα και το άτομο που το βιώνει χαρακτηρίζεται από:
  • αρνητικές σκέψεις
  • υπερτίμηση της σοβαρότητας της κατάστασης σε συνδυασμό με υποτίμηση των ατομικών ικανοτήτων και της εξωτερικής βοήθειας που παρέχεται στο  μαθητή
  • επικέντρωση στην αποτυχία και καταστροφοποίηση δυσκολίες συγκέντρωσης
  • δυσκολίες μάθησης
  • μείωση της αποδοτικότητας

 Συμπτώματα στο επίπεδο της συμπεριφοράς

Τα συμπτώματα στο σωματικό, ψυχολογικό και γνωστικό τομέα έχουν επιπτώσεις και στη συμπεριφορά του ατόμου το οποίο μπορεί να παρουσιάσει:
  • παραίτηση από το διάβασμα ως αποφυγή του αγχογόνου ερεθίσματος ή της κατάστασης που προκαλεί το άγχος
  • επιθετικότητα
  • υπερβολική κατανάλωση τροφής ή το αντίθετο
  • αυξημένη κατανάλωση τοξικών ουσιών

 Στο πρόγραμμα αντιμετώπισης του άγχους εξετάσεων ο ενδιαφερόμενος θα ενημερωθεί για το πώς μπορεί να κρατήσει το άγχος σε ωφέλιμα για εκείνον επίπεδα και πώς να αποφύγει τις δυσμενείς επιπτώσεις του υπερβολικού άγχους.

Μαθαίνει ένα σύνολο γνωστικών διεργασιών, συμπεριφορών και δεξιοτήτων ως στρατηγικές αντιμετώπισης αγχογόνων καταστάσεων γενικότερα και για την αντιμετώπιση εξετάσεων ειδικότερα. Επιπλέον εκπαιδεύεται στη διαχείριση του χρόνου του και στην οργάνωση δουλειάς. Μαθαίνει τρόπους αντιμετώπισης των σωματικών εκδηλώσεων του άγχους μέσω ασκήσεων σωματικής και ψυχικής χαλάρωσης καθώς και αυτο-ύπνωσης. Το πρόγραμμα συμπεριλαμβάνει επίσης την εκπαίδευση στην αναδόμηση μη-λειτουργικών σκέψεων και αρνητικών συρμών που εμποδίζουν την αποτελεσματική μάθηση και την ανάλογη επίδοση.

Απώτερος στόχος του προγράμματος αποτελεί η διατήρηση ή αποκατάσταση της σωματικής ισορροπίας και της ψυχικής ισορροπίας και ευεξίας του ενδιαφερόμενου.