1
2
3
4

Ανορεξία και βουλιμία

Anorexia textΗ ψυχογενής ανορεξία και η βουλιμία υπάγονται στις λεγόμενες  «διαταραχές πρόσληψης τροφής».

Τα άτομα με ψυχογενή ανορεξία ανησυχούν υπερβολικά για το βάρος τους, ακόμη και όταν αυτό είναι κατά πολύ κάτω από το κανονικό και επιδιώκουν με κάθε τρόπο να αδυνατίσουν.

Η βουλιμία ξεκινά με απλά συμπτώματα, όπως είναι η αυξημένη επιθυμία για κατανάλωση φαγητού  και καταλήγει σε πιο σοβαρά, όπως είναι η κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας τροφών σε μικρό χρονικό διάστημα. Τα άτομα με βουλιμία αισθάνονται ότι δεν μπορούν να σταματήσουν ή να ελέγξουν «Τι» και «Πόσο» τρώνε. Χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους ώστε να αποφύγουν την αύξηση του βάρους τους, όπως αυτοπροκαλούμενο εμετό, κατάχρηση καθαρτικών, διουρητικών ή άλλων φαρμάκων, νηστεία ή υπερβολική άσκηση.

Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής εμφανίζονται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό στα κορίτσια και στις νεαρές γυναίκες ηλικίας από 12 έως 24 ετών,  αλλά παρατηρούνται όλο και περισσότερo και στα αγόρια.

Τύποι ανορεξίας

Υπερφαγικός –καθαρτικός τύπος

Τα άτομα τα οποία υποφέρουν από αυτόν τον τύπο ανορεξίας καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες τροφής σε σύντομο χρονικό διάστημα και μετά αισθάνονται ενοχές, επειδή δε μπόρεσαν να ελέγξουν τον εαυτό τους.

Στη συνέχεια, παρουσιάζουν καθαρτική συμπεριφορά για να διατηρήσουν το βάρος τους όπως:

  • αυτοπροκαλούμενους  εμετούς
  • κατάχρηση διουρητικών και καθαρτικών 
  • χρήση κλυσμάτων
  • έντονη σωματική άσκηση
Περιοριστικός τύπος

Τα άτομα με περιοριστικού τύπου ανορεξία, χάνουν βάρος με αυστηρή δίαιτα, έντονη γυμναστική και παράλειψη γευμάτων.

Ενδείξεις ανορεξίας

  • Έντονος φόβος για αύξηση βάρους :
Τα άτομα με ανορεξία νομίζουν, παρά τις διαβεβαιώσεις των άλλων, ότι είναι υπέρβαρα ή ότι κάποια σημεία του σώματός τους είναι χοντρά.

  • Έντονη ενασχόληση με το βάρος και το σχήμα του σώματος
  • Συνεχής και έντονη ενασχόληση με το φαγητό:
Τα άτομα αυτά μπορεί σε υπερβολικό βαθμό να συλλέγουν συνταγές και να φτιάχνουν φαγητό για τους άλλους.

  • Aυστηρές δίαιτες
  • Άρνηση του αισθήματος της πείνας
  • Έντονη σωματική άσκηση για το κάψιμο θερμίδων με ψυχαναγκαστικό τρόπο
  • Κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού κρυφά και σε μικρό χρονικό διάστημα- πολλές φορές τη νύχτα- και στη συνέχεια πρόκληση εμετού.
  • Αποφυγή δραστηριοτήτων που αφορούν γεύματα με άλλα άτομα
  • Ιδιόρρυθμες διατροφικές συνήθειες (π.χ. το άτομο κρύβει φαγητά σε διάφορα μέρη του σπιτιού, αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες «απαγορευμένων» τροφίμων που εμπεριέχουν πολλούς υδατάνθρακες, ζάχαρη ή λιπαρά)
  • Ιδιαίτερη ικανοποίηση από την απώλεια βάρους
  • Άρνηση αναζήτησης βοήθειας:
      Τα άτομα με ανορεξία δεν αναγνωρίζουν το πρόβλημά τους και επιμένουν ότι απλά δεν πεινούν, ότι δεν παχαίνουν γιατί έχουν καλό μεταβολισμό και  αρνούνται το γεγονός του χαμηλού τους  βάρους και τις σωματικές επιπτώσεις του.

Χαρακτηριστικά ατόμων που πάσχουν από ανορεξία

  • Έχουν μια μη ρεαλιστική εικόνα του σώματός τους – πιστεύουν ότι είναι υπέρβαρα ή ότι κάποιο μέρος τους  π.χ. η κοιλιά είναι χοντρή.
  • Πιστεύουν ότι το σώμα τους είναι απαίσιο.
  • Έχουν ενοχές όταν τρώνε.
  • Είναι απαισιόδοξα και έχουν έντονο καταθλιπτικό συναίσθημα  με αυτοκτονικές τάσεις.
  • Απομονώνονται κοινωνικά.
  • Έχουν έντονο φόβο ότι θα πάρουν βάρος.
  • Είναι πολλές φορές επιτυχημένα στο σχολείο ή στη δουλειά τους.
Σωματικές επιπτώσεις της ψυχογενούς ανορεξίας

  • αμηνόρροια στις γυναίκες
  • αφυδάτωση
  • γαστρεντερική δυσλειτουργία
  • καρδιακά προβλήματα (υπόταση, αρρυθμία, ταχυκαρδία και άλλα)
  • κόπωση, ζαλάδες, λιποθυμίες
  • ξηρό και κίτρινο δέρμα, εύθραυστα μαλλιά, τριχόπτωση
  • παγωμένα άκρα
  • αϋπνία
  • οστεοπόρωση
  • κατεστραμμένα δόντια
  • νεφρικές δυσλειτουργίες

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ανορεξία και τη βουλιμία;

Τα συμπτώματα της βουλιμίας μοιάζουν αρκετά με τα συμπτώματα της ανορεξίας αφού και  στις δύο περιπτώσεις υπάρχει υπερβολική ενασχόληση με το σώμα και προσπάθεια για έλεγχο και μείωση του σωματικού βάρους. Στην ανορεξία όμως, το βάρος του ατόμου είναι τουλάχιστον 15% λιγότερο από το κανονικό, ενώ στη βουλιμία το βάρος είναι φυσιολογικό, ίσως και λίγο παραπάνω από το κανονικό.

Ποιοι είναι οι παράγοντες  εμφάνισης διατροφικών διαταραχών;

Ψυχογενής ανορεξία

Οι έρευνες δείχνουν ότι η εμφάνιση της ανορεξίας είναι πολυπαραγοντική.

Πιστεύεται ότι υπάρχει μια γενετική προδιάθεση για την εμφάνιση ανορεξίας  σε συνδυασμό με κοινωνικούς,  πολιτισμικούς και  ψυχολογικούς παράγοντες.  Επίσης, παίζουν σημαντικό ρόλο τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και οι οικογενειακές σχέσεις του ατόμου που πάσχει από ανορεξία.

Τα πρότυπα ομορφιάς της δυτικής κοινωνίας  δίνουν υπερβολική έμφαση στο πολύ αδύνατο σώμα, με αποτέλεσμα πολλοί έφηβοι να αισθάνονται δυσαρεστημένοι με το βάρος και το σχήμα του σώματός τους. Συνεπώς, κάνουν δίαιτες στην προσπάθεια να μοιάζουν με τα πρότυπά τους.

Τα άτομα με ανορεξία  έχουν συνήθως χαμηλή αυτοεκτίμηση, νιώθουν ανασφάλεια και έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες για τον εαυτό τους.

Πιστεύουν ότι δεν έχουν τον έλεγχο σε πολλούς τομείς της ζωής τους και ασχολούνται με το βάρος τους, επειδή αυτός είναι ένας τομέας τον οποίο μπορούν να ελέγξουν. Ο έλεγχος του βάρους δημιουργεί ιδιαίτερη ευχαρίστηση για τα άτομα με ανορεξία με αποτέλεσμα η δίαιτα να γίνεται αυτοσκοπός.

Ο τρόπος σκέψης είναι απόλυτος, άκαμπτος και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα («Αν παχύνω, δε θα αρέσω σε κανέναν», «Αν πάρω ένα κιλό,  θα με κοιτάνε όλοι», «Αν δεν αδυνατίσω, είμαι ανίκανη»).

Η ψυχογενής ανορεξία εμφανίζεται συχνά σε περιόδους κατά τις οποίες συμβαίνουν σημαντικές αλλαγές στη ζωή ενός ατόμου και απαιτούν προσαρμογή και νέες ικανότητες.

Οι αλλαγές αυτές μπορεί να είναι είτε αρνητικές  (π.χ. θάνατος αγαπημένου προσώπου, διάλυση μιας σχέσης , διαζύγιο των γονέων), είτε θετικές  (π.χ. γάμος, αλλαγή σχολείου, διακοπές). Το άτομο νιώθει ότι δε διαθέτει τις απαιτούμενες δεξιότητες για να αντιμετωπίσει αυτές τις αλλαγές και νιώθει ανεπαρκές.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι γονείς των ατόμων με ανορεξία ασκούν υπερβολικό έλεγχο και εμποδίζουν τη διαδικασία της ανεξαρτητοποίησής τους.

Βουλιμία

Έρευνες για τις διαταραχές πρόσληψης τροφής δείχνουν ότι  η βουλιμία μάλλον δεν οφείλεται σε γενετικούς, αλλά σε οικογενειακούς και πολιτισμικούς παράγοντες, όπως και σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του βουλιμικού ατόμου.

Όπως και στην ανορεξία, μεγάλο ρόλο  στην εμφάνιση της βουλιμίας παίζει η προβολή του αδύνατου σώματος ως πρότυπο ομορφιάς με μεγάλη έμφαση στον έλεγχο του βάρους.

Όσον αφορά στην οικογένεια του ατόμου με βουλιμία, παρατηρείται ότι  οι σχέσεις μεταξύ των μελών της δεν είναι ιδιαίτερα στενές και πολλές φορές υπάρχουν έντονες συγκρούσεις. Οι γονείς περιγράφονται συχνά ως απορριπτικοί ή αδιάφοροι.

Τα άτομα που παρουσιάζουν βουλιμία επιδιώκουν σε υπερβολικό βαθμό την επιτυχία και επιλέγουν πρότυπα που βασίζονται στην εξωτερική εμφάνιση. Συχνά εκδηλώνουν παρορμητική και αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, ακόμα και  στις ερωτικές τους σχέσεις.

Θεραπεία των διαταραχών πρόσληψης τροφής

Από έρευνες έχει διαπιστωθεί ότι η ανορεξία και η  βουλιμία μπορούν να αντιμετωπιστούν με την κατάλληλη θεραπεία.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος όμως, χρειάζεται δέσμευση, πίστη, χρόνο και σκληρή δουλειά. Καλή πρόγνωση υπάρχει όταν η διατροφική διαταραχή παρουσιάζεται για λιγότερο από 2 χρόνια.

Σε κάθε περίπτωση η θεραπεία είναι μακροχρόνια  γιατί,  τουλάχιστον στην αρχή της, δεν υπάρχει επίγνωση του προβλήματος από το άτομο που πάσχει.

Η θεραπεία της ανορεξίας

Λόγω της μεγάλης θνησιμότητας (10%), της σοβαρότητας των σωματικών επιπτώσεων και της άρνησης αναγνώρισης του προβλήματος από το άτομο που πάσχει από ψυχογενή ανορεξία, μπορεί να χρειαστεί η νοσηλεία του ή  και η χορήγηση φαρμάκων.

Στη συνέχεια, στόχοι της ψυχοθεραπείας της ανορεξίας είναι μεταξύ άλλων:

  • η αναγνώριση του προβλήματος από το άτομο που έχει ανορεξία
  • η αποκατάσταση του βάρους του και των συμπεριφορών που σχετίζονται με τη σωστή διατροφή 
Τεχνικές που χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων είναι: 
  • η εκπαίδευση για τις επιπτώσεις του χαμηλού βάρους και της αυστηρής δίαιτας
  • η αυτοπαρατήρηση και καταγραφή της λήψης τροφής
  • η σταδιακή εισαγωγή τροφών που αποφεύγονται
  • η επανεκμάθηση των ενδείξεων πείνας
  • η αντιμετώπιση  συναισθημάτων και διαπροσωπικών προβλημάτων του ατόμου, τα οποία αισθάνεται ότι δεν μπορεί να ελέγξει
  • η εκπαίδευση στη διεκδικητική συμπεριφορά

Στόχοι της θεραπείας της βουλιμίας είναι:

  • η αναγνώριση του προβλήματος από τον ασθενή
  • η συνειδητοποίηση της δυσλειτουργικής συμπεριφοράς σχετικά με τη λήψη τροφής
  • η συνειδητοποίηση της δυσλειτουργικής αντίληψης για το βάρος και το σχήμα του σώματός της/του
  • η υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών και  κατάλληλων τρόπων ελέγχου του βάρους
  • η αποτελεσματική αντιμετώπιση προβλημάτων στη ζωή του, με σκοπό την απόκτηση αίσθησης ελέγχου
  • η αύξηση της  αυτοεκτίμησης του ατόμου με βουλιμία.

Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής δεν είναι μια ιδιορρυθμία του ατόμου σε σχέση με τις διατροφικές του συνήθειες. Είναι ένα  πολύπλοκο πρόβλημα, το οποίο πιθανώς προκαλείται και διατηρείται από βιολογικούς, ψυχολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Πρέπει να ενθαρρύνουμε το άτομο με βουλιμία ή ανορεξία να ζητήσει βοήθεια από έναν επαγγελματία, παρά την πιθανή άρνησή του.