1
2
3
4

Διαταραχή μετατραυματικού στρες

Στη σύγχρονη ζωή καλούμαστε καθημερινά να αντιμετωπίσουμε δύσκολες, ακόμα και σκληρές καταστάσεις όπως, συγκρούσεις στον προσωπικό και επαγγελματικό τομέα, απώλειες στην οικογένεια και ματαιώσεις στην προσωπική μας ζωή, τις οποίες συνήθως είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε.

Υπάρχουν ωστόσο περιπτώσεις που οι άνθρωποι βιώνουν ένα γεγονός, το οποίο είναι τόσο συγκλονιστικό και αναπάντεχο, που συνεχίζει να έχει σοβαρό αντίκτυπο, ακόμα και όταν η αιτία που το προκάλεσε έχει περάσει.

Όταν αυτή η κατάσταση επιμένει για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από ένα μήνα, διαγιγνώσκεται ως διαταραχή μετατραυματικού στρες (Posttraumatic Stress Disorder, PTSD), η οποία είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας ενός τραυματικού γεγονότος που το άτομο βίωσε ή παρακολούθησε και το οποίο του προκάλεσε τρόμο ή αίσθηση ανικανότητας.

Η διαταραχή μπορεί να προκληθεί από ένα ψυχολογικό τραυματικό γεγονός που περιλαμβάνει είτε έναν πραγματικό ή απειλούμενο θάνατο είτε έναν σοβαρό τραυματισμό του ιδίου του ατόμου ή άλλων ( π.χ. βιασμός, ληστεία, φυσικές καταστροφές όπως σεισμός, πλημμύρα κ.τ.λ., τροχαίο ατύχημα, πόλεμος κ.ά.). Επίσης, μετατραυματικό στρες μπορεί να προκληθεί από καταστάσεις όπου ένα άτομο βλέπει κάποιον άλλον να πληγώνεται ή να πεθαίνει ή ακόμα όταν πληροφορείται ότι ένα μέλος της οικογένειας ή ένας στενός φίλος βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι δεν εκδηλώνουν όλοι οι άνθρωποι που βίωσαν το ίδιο συμβάν μια διαταραχή μετατραυματικού στρες, διότι η εκδήλωσή της εξαρτάται από διάφορους παράγοντες: Έρευνες έχουν δείξει ότι ο αριθμός των γυναικών που παρουσιάζουν την εν λόγω διαταραχή είναι διπλάσιος σε σχέση με τους άντρες. Επίσης, πολύ σημαντικό ρόλο παίζει η φύση του τραύματος. Για παράδειγμα, θύματα βιασμού είναι πολύ πιο πιθανό να παρουσιάσουν διαταραχή μετατραυματικού στρες σε σύγκριση με άτομα που έχουν βιώσει ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα. Ακόμα, αρνητικά βιώματα που σημειώθηκαν στην παιδική και εφηβική ηλικία είναι πιθανό να δημιουργούν βαθύτερα τραύματα. Επίσης χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ανθρώπου, όπως π.χ. η στάση ζωής του και ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύει τα βιώματά του και τις καταστάσεις στη ζωή του, παίζουν καθοριστικό ρόλο για την εμφάνιση ή μη της διαταραχής. Πιστεύεται σήμερα από πολλούς ερευνητές ότι περισσότερη σημασία για την εκδήλωση της διαταραχής έχει η υποκειμενική σημασία που δίνει το ίδιο το άτομο στο γεγονός που προκάλεσε τη διαταραχή σε σύγκριση με την αντικειμενική ένταση της τραυματικής εμπειρίας. Ένας άλλος βασικός παράγοντας που σχετίζεται με την εμφάνιση της εν λόγω διαταραχής αποτελεί ο βαθμός και ο τρόπος υποστήριξης που βιώνει το άτομο που έχει βιώσει μια τραυματική εμπειρία από την οικογένειά του και από το φιλικό του περιβάλλον.

Η διαταραχή μετατραυματικού στρες ανήκει στην κατηγορία των αγχωδών διαταραχών και εκδηλώνεται στο 1-3% του γενικού πληθυσμού και στο 5-75% των ανθρώπων που έχουν προηγουμένως εκτεθεί σε οδυνηρά ψυχοτραυματικά γεγονότα.

Η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί από εβδομάδες έως και χρόνια μετά από την τραυματική εμπειρία και προκαλεί κλινικά σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητα του ατόμου σε κοινωνικό, επαγγελματικό και άλλα σημαντικά επίπεδα.

Τα συμπτώματα της διαταραχής κατατάσσονται σε τρεις βασικές ομάδες:

1. Επίμονη αναβίωση του τραύματος, με συμπτώματα όπως:

  • Επαναλαμβανόμενες και παρείσακτες ενοχλητικές ανακλήσεις και όνειρα της τραυματικής εμπειρίας μέσα από εικόνες, σκέψεις ή αντιλήψεις.
  • Οδυνηρή επαναβίωση μέσω σκέψεων ή εικόνων ("flashback") του τραυματικού γεγονότος, πολλές φορές με πολύ μεγάλη «ζωντάνια».
  • Επανειλημμένα ενοχλητικά όνειρα του γεγονότος (εφιάλτες.)
  • Επαναβίωση της τραυματικής εμπειρίας, ενδεχομένως και με παραισθήσεις, ψευδαισθήσεις.
  • Έντονα αρνητικά συναισθήματα στη θύμηση του τραυματικού γεγονότος.
  • Σωματικές αντιδράσεις κατά την έκθεση σε εσωτερικές ή εξωτερικές νύξεις που συμβολίζουν ή μοιάζουν με χαρακτηριστικά του τραύματος όπως: ένταση, υπερδιέγερση αλλά και κούραση, εξάντληση, σωματικοί πόνοι, ταχυκαρδία, διαταραχές στην πρόσληψη τροφής, διαταραχές ύπνου

2. Επίμονη αποφυγή ερεθισμάτων που συνδέονται με το τραύμα, με συμπτώματα όπως:

  • Συστηματική αποφυγή καταστάσεων ή ερεθισμάτων (σκέψεις, αισθήματα, ανθρώπους, τόπους, συζητήσεις) που συνδέονται, ακόμα και συμβολικά, με το τραυματικό γεγονός.
  • Ανικανότητα ανάκλησης μιας σημαντικής πλευράς του τραυματικού γεγονότος.

3. Επίμονα συμπτώματα αυξημένης διεγερσιμότητας, συναισθηματικής φόρτισης και απελπισίας, όπως:

  • Διαταραγμένος ύπνος.
  • Καταθλιπτικά συμπτώματα.
  • Αδυναμία συγκέντρωσης.
  • Αντίδραση πανικού σε υπενθυμίσεις του τραυματικού γεγονότος.
  • Ευερεθιστότητα και επιθετικότητα
  • Έντονη ψυχολογική πίεση, ενόχληση και σωματική αντίδραση από ερεθίσματα, καταστάσεις που θυμίζουν, συμβολίζουν ή παραπέμπουν στο τραυματικό γεγονός (π.χ. ταινία που δείχνει έναν βιασμό, ήχοι συναγερμού κ.τ.λ.)
  • Μείωση του ενδιαφέροντος ή της συμμετοχής σε σημαντικές δραστηριότητες και δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις, οι οποίες εκδηλώνονται με αυξημένες συγκρούσεις, κοινωνική απόσυρση, αποξένωση και έλλειψη εμπιστοσύνης.
  • Περιορισμένο εύρος του συναισθήματος (π.χ. το άτομο αδυνατεί να βιώνει αισθήματα αγάπης) καθώς και αδυναμία ή άρνηση του ατόμου να κάνει θετικά σχέδια για το μέλλον του (π.χ. ότι θα σταδιοδρομήσει επαγγελματικά, θα παντρευτεί κ.τ.λ.).
  • Αυξημένη αντίδραση ξαφνιάσματος.
  • Γνωστικές αντιδράσεις όπως: σύγχυση, αποπροσανατολισμός, αποπροσωποποίηση και αποπραγματοποίηση (αίσθηση ότι ο κόσμος δεν είναι αληθινός / αίσθηση ότι είναι αποκομμένο από το σώμα του και μη- αληθινό)

Όσον αφορά στην πορεία των πασχόντων, εκτιμάται ότι το 30% απαλλάσσονται από τα συμπτώματα, το 40% εξακολουθεί να έχει ήπιας βαρύτητας συμπτώματα, το 30% μέτριας βαρύτητας και το 10% δεν εμφανίζει βελτίωση.

Μετά από ένα τραυματικό γεγονός, ο πάσχοντας μπορεί να αισθάνεται συναισθηματικά μουδιασμένος και αποπροσανατολισμένος. Σε αυτό το στάδιο είναι πολύ πιθανό να μη νιώθει έτοιμος να μιλήσει για το τραυματικό γεγονός και να έχει ανάγκη κυρίως από ψυχολογική υποστήριξη και βοήθεια σε πρακτικά ζητήματα. Έτσι, οι συγγενείς και οι φίλοι ενός ατόμου που έχει βιώσει ένα τραυματικό γεγονός, μπορούν να το βοηθήσουν με το να του αφιερώσουν χρόνο και να ακούν τι θέλει να πει για το γεγονός αυτό, να το βοηθήσουν στις καθημερινές ασχολίες και να είναι «διαθέσιμοι».

Το άτομο που έχει βιώσει ένα τραυματικό γεγονός χρειάζεται να μιλήσει με έναν ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχολόγο με άδεια ασκήσεως επαγγέλματος ή ψυχίατρο), όταν έχει έντονες και επίμονες αντιδράσεις που συνεχίζουν για μεγάλο χρονικό διάστημα και το εμποδίζουν στην καθημερινή ζωή. Ο εκπαιδευμένος ειδικός υγείας θα εξηγήσει στο άτομο ποιες είναι οι φυσιολογικές αντιδράσεις μετά από ένα τραυματικό γεγονός και θα το βοηθήσει να βρει αποτελεσματικούς τρόπους να αντιμετωπίσει τα συμπτώματά του και τις συνέπειες του γεγονότος. Πρέπει εδώ να τονιστεί, ότι ο θεραπευτής θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι εκπαιδευμένος στην αντιμετώπιση της συγκεκριμένης διαταραχής.

Η γνωσιακή – συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία είναι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα πολλών επιστημονικών ερευνών, ιδιαίτερα αποτελεσματική τόσο σε περιπτώσεις μακροχρόνιου ψυχικού τραύματος, όπως για παράδειγμα η επανειλημμένη κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία, αλλά και σε περιπτώσεις ψυχικού τραύματος από ένα μεμονωμένο περιστατικό, όπως για παράδειγμα μια ληστεία.

Τα τελευταία χρόνια, σε πολλές έρευνες, έχει αποδειχτεί επίσης η μέθοδος EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing, Απευαισθητοποίηση και Επανεπεξεργασία μέσω Oφθαλμικών Κινήσεων)ως μια από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους θεραπείας της διαταραχής μετατραυματικού στρες και συνιστάται από πολλούς επίσημους οργανισμούς και συνδέσμους ως κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση ατόμων με μια διαταραχή μετατραυματικού στρες.

Είναι μια συνθετική μέθοδος ψυχοθεραπείας, η οποία συνδυάζει αρμονικά πολλά αποτελεσματικά στοιχεία από διάφορες αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις. Διεξάγεται μόνο από εκπαιδευμένους ειδικούς ψυχικήςυγείας (ψυχολόγους, ψυχιάτρους) και προϋποθέτει μια ολοκληρωμένη βασικήψυχοθεραπευτική εκπαίδευση του θεραπευτή και η σωστή εφαρμογή της απαιτεί αρκετή κλινική εμπειρία.
Για την θεραπευτική αντιμετώπιση της μετατραυματικής διαταραχής στρες επιλέγεται επίσης πολλές φορές ένας συνδυασμός ψυχοθεραπειών π.χ. γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή καθώς και ενδεχομένως και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις.