1
2
3
4

Μαθησιακές δυσκολίες και Δυσλεξία

Διαταραχή της γραπτής έκφρασης

Mayhisiakes Diskolies textΗ διαταραχή της γραπτής έκφρασης είναι η σημαντική μειονεξία του παιδιού στην ανάπτυξη των ορθογραφικών δεξιοτήτων, η οποία δεν οφείλεται σε χαμηλή νοημοσύνη, αισθητηριακά προβλήματα ή ανεπαρκή παρακολούθηση του σχολείου. Αφορά τη συλλαβική και ορθογραφική πλευρά της γραφής της γλώσσας και την τήρηση των ορθογραφικών κανόνων. Επιπλέον, τα παιδιά με διαταραχές γραπτής έκφρασης γράφουν συνήθως μικρά κείμενα με περιορισμένο περιεχόμενο και ελλείψεις στην οργάνωση του γραπτού τους, το οποίο και πολλές φορές είναι δυσανάγνωστο.

Τα παιδιά με διαταραχές στη γραπτή έκφραση δεν έχουν συνήθως δυσκολίες μόνο στη γραφή. Ενδέχεται να δυσκολεύονται και σε άλλες δραστηριότητες όπου απαιτείται καλός συνδυασμός χεριού – ματιού.

Εκτός από τα τυπικά λάθη που παρατηρούνται και στη διαταραχή της ανάγνωσης, τα παιδιά με διαταραχή της γραπτής έκφρασης παρουσιάζουν επιπλέον σύγχυση κεφαλαίων και πεζών γραμμάτων και συνένωση λέξεων.

Διαταραχή των μαθηματικών

Η διαταραχή των μαθηματικών έχει μελετηθεί λιγότερο από τις άλλες μαθησιακές δυσκολίες. Το κύριο κλινικό χαρακτηριστικό αυτής της διαταραχής είναι η μεγάλη απόκλιση μεταξύ της αναμενόμενης και της πραγματικής απόδοσης του παιδιού στην κατανόηση και εκτέλεση των αριθμητικών πράξεων, καθώς και στην ανάπτυξη των ικανοτήτων του για την επίλυση αριθμητικών προβλημάτων παρόλο που διαθέτει φυσιολογική νοημοσύνη και με δεδομένο την επαρκή του εκπαίδευση. Για τη διάγνωση της διαταραχής των μαθηματικών οι δυσκολίες του παιδιού δεν πρέπει να οφείλονται κατά κύριο λόγο σε άμεσες επιδράσεις ή ελλείμματα της οπτικής, της ακουστικής ή της νευρολογικής λειτουργίας.

Χαρακτηριστικά παιδιών με διαταραχή των μαθηματικών είναι:

  • Δυσκολία εκμάθησης των ονομάτων των αριθμώνΔυσκολία επανάληψης μιας αριθμητικής αλληλουχίας
  • Δυσκολία καταγραφής των αριθμητικών συμβόλων
  • Δυσκολία εκμάθησης της ακριβούς έννοιας των συμβόλων των αριθμητικών πράξεων και της χρήσης τους
  • Δυσκολία ή και αδυναμία διεξαγωγής βασικών αριθμητικών υπολογισμών
  • Δυσκολία κατανόησης της έννοιας «αξία» και απόδοσής της στα αριθμητικά μεγέθη
  • Δυσκολία στοίχισης των αριθμητικών ψηφίων κατά την επίλυση προβλημάτων
  • Δυσκολία τήρησης της στοίχισης κατά την εκτέλεση των αριθμητικών πράξεων
  • Eσφαλμένος τρόπος εκτέλεσης πράξεων
  • Δυσκολία κατανόησης προφορικών προβλημάτων
  • Δυσκολία κατανόησης και απόδοσης των στοιχείων με γραφικές αναπαραστάσεις
  • Δυσκολία κατανόησης μαθηματικών όρων
  • Αδυναμία αποστήθισης των πινάκων του πολλαπλασιασμού.

Δυσλεξία και Δυσορθογραφία

Οι Εξελικτικές Μαθησιακές Δυσκολίες στο γραπτό λόγο (Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες) είναι μια μορφή μαθησιακής δυσκολίας η οποία αναφέρεται στη δυσκολία επεξεργασίας του συμβολικού (γραπτού) λόγου και που εκφράζεται με έντονη και ασυνήθιστα επίμονη αδυναμία εκμάθησης της ανάγνωσης και της γραφής.

Οι Εξελικτικές Μαθησιακές Δυσκολίες είναι η Δυσλεξία και η Δυσορθογραφία

«Η Δυσλεξία είναι η εξαιρετική δυσκολία στην επεξεργασία του γραπτού λόγου και κατά συνέπεια δυσκολία στην ανάγνωση, δυσανάλογα επίμονη προς την ηλικία και το νοητικό δυναμικό του μαθητή, και επίσης επίμονη αδυναμία στην εκμάθηση της ορθογραφίας των λέξεων και στην αυτοματοποίηση της Ορθογραφικής Ικανότητας.

Η Δυσορθογραφία είναι η Ειδική Μαθησιακή Δυσκολία που εκδηλώνεται με ασυνήθιστα επίμονη δυσκολία στην απόκτηση μόνο της ικανότητας για ορθογραφημένη γραφή, ενώ η ικανότητα για ανάγνωση καλλιεργείται απρόσκοπτα , αποτελεσματικά και φτάνει στο αναμενόμενο επίπεδο βάσει της ηλικίας και της νοητικής ικανότητας του κάθε μαθητή.» (Μαυρομμάτη,1995)

Προϋπόθεση για τη διάγνωση αποτελεί το γεγονός να μην οφείλονται οι δυσκολίες του μαθητή σε χαμηλό νοητικό δυναμικό, σε μια νευρολογική βλάβη, σε συναισθηματικές διαταραχές, σε άγχος, σε ψυχολογικά προβλήματα ή συνθήκες του περιβάλλοντος.

Αντιθέτως, τα παιδιά με Δυσλεξία έχουν καλές έως και υψηλές επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης και γι' αυτό το λόγο η δυσλεξία περιγράφεται πολλές φορές και ως «απόκλιση μεταξύ ενός υψηλού αποτελέσματος στα τεστ νοημοσύνης και των χαμηλών αποτελεσμάτων στα τεστ ανάγνωσης και ορθογραφίας. Τα παιδιά αυτά ξεκινούν το σχολείο με «προδιαγραφές» καλών ή άριστων επιδόσεων και όμως βιώνουν έντονη σχολική αποτυχία. Οι Εξελικτικές Μαθησιακές Δυσκολίες εμφανίζονται πιο συχνά στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια (4:1) και παρατηρούνται σε όλους τους πολιτισμούς που έχουν γραπτή γλώσσα.

Οι Εξελικτικές Μαθησιακές Δυσκολίες

  • ΔΕΝ εμφανίζονται «ξαφνικά» μετά από κάποιο γεγονός, αλλά χαρακτηρίζουν ένα άτομο από τη γέννησή του.
  • ΔΕΝ παρουσιάζονται με μια ενιαία μορφή. Ο εκάστοτε μαθητής με Δυσλεξία ή Δυσορθογραφία έχει τη δική του, διαφορετική συμπτωματολογία.

Ποια είναι τα αίτια της Δυσλεξίας;

Τα ακριβή αίτια της εμφάνισης της Δυσλεξίας είναι ακόμα άγνωστα, φαίνεται όμως ότι στα δυσλεκτικά παιδιά υφίστανται μια δυσλειτουργία συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου ο οποίος λειτουργεί κατά τα άλλα φυσιολογικά.

Χαρακτηριστικά και μορφές της Δυσλεξίας

- Αδυναμία ακουστικής σύλληψης και διάκρισης φθόγγων:

Η αδυναμία αυτή των δυσλεκτικών παιδιών έχει χαρακτηριστεί και ως «κωφότητα φθόγγων» γιατί δεν μπορούν να συλλάβουν και να διακρίνουν ακουστικά τις λεπτές αποχρώσεις των φθόγγων. Αυτή η έλλειψη ακουστικής διαφοροποίησης έχει ως συνέπεια τα παιδιά να δυσκολεύονται:

  • να ξεχωρίσουν τους φθόγγους που μοιάζουν ηχητικά μεταξύ τους και συχνά συγχέουν γράμματα όπως: /α –ο/, /ο-ου/, /ε-ι/, /β-φ/, /δ-θ/, /σ-ζ-ξ/
  • να αναγνωρίσουν την ομοιοκαταληξία ανάμεσα σε δύο λέξεις
  • στον τονισμό των λέξεων με αποτέλεσμα τον παρατονισμό ή την παντελή έλλειψη σημείων στίξης
  • στην ανάλυση και σύνθεση των λέξεων με αρνητική επίπτωση στην αναγνωστική ικανότητα του μαθητή με αποτέλεσμα να

        -κάνει αντιμεταθέσεις ή παραλείψεις ή προσθήκες γραμμάτων ή συλλαβών στην ίδια λέξη π.χ. πότι αντί για τόπι
        -κάνει αντικαταστάσεις λέξεων με άλλες παρεμφερούς σημασίας π.χ. διαβάζουν «κοντός» αντί για «χαμηλός»
        -«μαντεύει» λέξεις μετά από την ανάγνωση της πρώτης συλλαβής π.χ. διαβάζει «πατέρας» αντί «πατερούλης»

Επίσης παρατηρείται στα παιδιά με Δυσλεξία μια έντονη δυσκολία στην ικανότητά τους να συλλαμβάνουν και να συγκρατούν στη μακροπρόθεσμη μνήμη τους τις ομοιότητες των καταλήξεων.

- Αδυναμία οπτικής αντίληψης και μνήμης καθώς και αδυναμία παρατηρητικότητας των μορφών

Τα παιδιά με Δυσλεξία παρουσιάζουν πολλές φορές και ελλείψεις στην ανάπτυξη της οπτικής διαφοροποίησης, της ικανότητάς τους δηλαδή, για διάκριση οπτικών λεπτομερειών ανάμεσα στα διάφορα σύμβολα, σχήματα ή μορφές. Αφού δεν μπορούν να διακρίνουν τις διαφορές, επομένως δεν είναι σε θέση να ταξινομούν σωστά και να συγκρατούν στη μνήμη τους τις λεπτές διαφορές μεταξύ μερικών γραμμάτων, αριθμών, μορφών ή σχημάτων. Γι' αυτόν τον λόγο παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυσκολία στην αναγνώριση φθόγγων, αριθμών και σχημάτων που μοιάζουν μεταξύ τους όπως: /3-ε/, /6-9/, /τ-π/, /ε-ω/, /β-φ/, /β-θ/, /ζ-ξ/, /ρ-9/, /οτ-το/, /κ-γκ/, /π-μπ/, κ.τ.λ.

Αποτέλεσμα αυτής της δυσκολίας είναι να κάνουν πολλές φορές λάθη στην αντιγραφή και «αδικαιολόγητα» ορθογραφικά λάθη.

Επίσης δυσκολεύονται πολύ στη συγκράτηση της ολικής «εικόνας» των λέξεων ή και των προτάσεων και έτσι δυσκολεύονται στην αναγνώριση/ανάγνωση λέξεων που έχουν ομοιότητες μεταξύ τους, όπως: θερμός-δεσμός, σπάζω-τάζω, μεταξύ - μετάξι

Μπορεί να παρουσιάζουν και την καθρεπτική ανάγνωση ή γραφή και να διαβάζουν /χα/- αντί /αχ/, /με/ αντί /εμ/-, /τα/ αντί /ατ/ και να γράφουν τις λέξεις από δεξιά προς αριστερά.

Σχετικά με την αδυναμία παρατηρητικότητας των μορφών, οι δυσλεκτικοί μαθητές παρουσιάζουν και μια δυσκολία συγκράτησης στη μακρόχρονη μνήμη τους, του σχήματος και της μορφής ποταμών, γεωγραφικών διαμερισμάτων, χωρών, ηπείρων, βουνών, χερσονήσων κ.τ.λ.

Μπορεί επίσης να μπερδεύουν τους αριθμούς που μοιάζουν καθώς και τα μαθηματικά σύμβολα. Επίσης δυσκολεύονται στο να μάθουν πίνακες, σειρές ονομάτων κ.τ.λ.

Ο δυσλεκτικός μαθητής δυσκολεύεται επίσης:

  • να αναλύει την πρόταση σε λέξεις, συλλαβές ή φθόγγους και να την επανασυνθέτει
  • στην ονομασία και τον ορισμό των μερών του λόγου
  • στη σύνταξη
  • στους χρόνους των ρημάτων
  • στη χρήση των συνδέσμων (για αυτόν τον λόγο σχηματίζει πάντα μικρές και φτωχές προτάσεις)

- Αδυναμία ανάγνωσης και κατανόησης κειμένου

Ο δυσλεκτικός μαθητής διαβάζει λανθασμένα και αργά και κατά συνέπεια χάνει το νόημα όσων διαβάζει, διότι η προσπάθειά του εστιάζεται αποκλειστικά στην αναγνώριση των λέξεων και η προσοχή του είναι αποκλειστικά εστιασμένη στη διαδικασία της αποκωδικοποίησης. Έτσι, η αναγνώριση των λέξεων και η κατανόησή τους μοιάζουν σε ένα παιδί με δυσλεξία με δύο παράλληλες γραμμές, οι οποίες δεν μπορούν να συναντηθούν σε αντίθεση με τον τυπικό αναγνώστη, όπου αυτές οι δύο διαδικασίες συμβαίνουν ταυτόχρονα και αυτόματα, συμπίπτουν και έχουν ως αποτέλεσμα τη ρευστή ανάγνωση με πλήρη κατανόηση του κειμένου, με τον ανάλογο χρωματισμό και την αντίστοιχη χροιά.

Γι' αυτόν τον λόγο ο δυσλεκτικός μαθητής διαβάζει «μονότονα», χωρίς σωστό επιτονισμό τον λέξεων. Αφού δεν κατανοεί τι διαβάζει αδυνατεί να δώσει και τον κατάλληλο τονισμό και χροιά στη φωνή του.

- Δυσκολίες και αστάθεια στον προσανατολισμό στο χώρο και στο χρόνο καθώς και αδυναμία στη θέση, στη μορφή και στις «αυθαίρετες» σειροθετήσεις

Τα δυσλεκτικά παιδιά έχουν πολλές φορές και μεγάλες δυσκολίες στον προσανατολισμό στο χώρο και στο χρόνο με αποτέλεσμα να έχουν δυσκολίες στην απόκτηση:

  • προμαθηματικών εννοιών όπως: πάνω-κάτω, δεξιά-αριστερά, μπροστά-πίσω
  • των τεσσάρων σημείων του ορίζοντα: Ανατολή-Δύση, Βορράς-Νότος

Επίσης μπορεί να δυσκολεύονται να μάθουν την ώρα, διότι δεν μπορούν να διακρίνουν την κατεύθυνση του ωροδείκτη και λεπτοδείκτη και τη διάφορά τους. Ανάλογες δυσκολίες παρουσιάζουν στις «αυθαίρετες» σειροθετήσεις/ ακολουθίες, όπως: οι ημέρες της εβδομάδας, οι μήνες, η αλφαβήτα, η προπαίδεια, οι μουσικές νότες.

Πολλές φορές «χάνουν» τη σειρά στην ανάγνωση.

Μεγάλη δυσκολία έχουν επίσης στη μετατροπή όλων των ειδών μέτρησης ποσότητας, διαστήματος, χρονικής διάρκειας σε μεγαλύτερη ή μικρότερη μονάδα, π.χ. στη μετατροπή του κιλού σε γραμμάρια, του χιλιομέτρου σε μέτρα κ.τ.λ.

Δυσκολεύονται στη μεταφορά και χρήση νομοτελειών και κανόνων γενικής εφαρμογής, π.χ. στις αναλογίες, στις εξισώσεις ή σε προβλήματα Φυσικής, Χημείας και Βιολογίας.

- Δυσκολίες στη γραφή

Το γραπτό του δυσλεκτικού μαθητή είναι πολλές φορές δυσανάγνωστο. Χαρακτηρίζεται από κακογραφία, ακαταστασία, μουτζούρες, υπερβολικά κενά ή έλλειψη διαστημάτων μεταξύ των λέξεων, απουσία σημείων στίξης και λανθασμένη χρήση κεφαλαίων και πεζών γραμμάτων. Πολλές φορές παρατηρείται και ασυνέπεια γραφής της ίδιας λέξης στο κείμενο και αλλοπρόσαλλη ορθογραφία. Στις εκθέσεις του, ο μαθητής με Δυσλεξία χαρακτηρίζεται από ένα «τηλεγραφικό» στιλ, με μικρές προτάσεις, χωρίς συνδέσμους και το περιεχόμενο είναι συνήθως περιορισμένο και φτωχό.

- Άλλα χαρακτηριστικά

  • Τα άτομα με Δυσλεξία έχουν επίσης δυσκολίες να συγκεντρώσουν την προσοχή τους για ικανοποιητικό χρονικό διάστημα σε μια δραστηριότητα. Έχουν έλλειψη ενδιαφέροντος για βιβλία και οτιδήποτε έχει σχέση με την ανάγνωση.
  • Έχουν μειωμένη οπτική και ακουστική μνήμη.
  • Χαρακτηρίζονται επίσης από κακή οργάνωση της μελέτης τους, της εργασίας τους καθώς και του προσωπικού τους χώρου και των βιβλίων και τετραδίων τους και πολλές φορές παρουσιάζουν μια εικόνα ακαταστασίας και αδεξιότητας.
  • Δε θυμούνται το πρόγραμμά τους, με αποτέλεσμα να είναι πολλές φορές ασυνεπείς στις υποχρεώσεις τους.

- Δευτεροπαθή ψυχολογικά προβλήματα

Λόγω των παραπάνω δυσκολιών, μαθητές με Δυσλεξία πολλές φορές παρουσιάζουν και ψυχολογικά προβλήματα όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, επιθετικότητα, σχολική άρνηση, μελαγχολία.

Πότε γίνεται διάγνωση της δυσλεξίας;

Όλα τα παιδιά παρουσιάζουν κάποια συμπτώματα Δυσλεξίας στην απόκτηση της γραφής και της ανάγνωσης, όπως π.χ. να συγχέουν γράμματα και αριθμούς που μοιάζουν όπως το /3 με το ε/, να «μαντεύουν» λέξεις, να μην τονίζουν ή να παρατονίζουν. Στα παιδιά χωρίς μαθησιακές δυσκολίες όμως αυτά τα φαινόμενα σταδιακά υποχωρούν ενώ στα παιδιά με Δυσλεξία τα συμπτώματα αυτά επιμένουν και εμποδίζουν την κατάκτηση της ορθογραφημένης γραφής και της ανάγνωσης.

Ένας έμπειρος εκπαιδευτικός με μετεκπαίδευση στις μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να εντοπίσει συμπτώματα Δυσλεξίας σε μαθητές από το τέλος της Α' τάξης του δημοτικού σχολείου, η «επίσημη» διάγνωση της Δυσλεξίας ωστόσο γίνεται στην Β' τάξη από ομάδα έμπειρων ειδικών με ειδικές σταθμισμένες δοκιμασίες.

Θεραπεύεται η Δυσλεξία;

Οι Εξελικτικές Μαθησιακές Δυσκολίες δε «θεραπεύονται» με την έννοια ότι κάποια στιγμή, με κάποια συγκεκριμένη μέθοδο θα «πάψουν» να υπάρχουν.

Ένα δυσλεκτικό παιδί θα εξελιχθεί σε δυσλεκτικό ενήλικα. Οι ικανότητες όμως των δυσλεκτικών μαθητών βελτιώνονται αρκετά με την εφαρμογή ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων και η εξέλιξη του μαθητή έχει άμεση σχέση με την έγκαιρη διάγνωση και πρώιμη παρέμβαση. Με τις κατάλληλες μεθόδους, ο μαθητής μαθαίνει να χειρίζεται τις δυσκολίες του όσο γίνεται πιο καλά και με μια «συμπτωματική θεραπεία» στη διδασκαλία των γλωσσικών μαθημάτων πετυχαίνουμε την καλύτερη δυνατή ανταπόκριση του μαθητή στην επεξεργασία του γραπτού λόγου.

Η αντιμετώπιση της Δυσλεξίας είναι σύνθετη και συμπεριλαμβάνει εκπαιδευτικές και υποστηρικτικές μεθόδους καθώς και ψυχολογική στήριξη και ενθάρρυνση του μαθητή. Πρέπει να βασίζεται στην εφαρμογή εξατομικευμένων προγραμμάτων, τα οποία πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες του κάθε παιδιού.

Με το κατάλληλο εξατομικευμένο πρόγραμμα που περιλαμβάνει ειδικό εκπαιδευτικό υλικό, ειδικές μεθόδους διδασκαλίας και ιδιαίτερη εκπαίδευση μέσω ειδικών προγραμμάτων Η/Υ καθώς και εφαρμογή υποστηρικτικών μεθόδων που αποσκοπούν στη βελτίωση της εικόνας των δυσλεκτικών μαθητών, είναι εφικτή η βελτίωση των ικανοτήτων του μαθητή.

Ένα άτομο με Δυσλεξία μπορεί παρά τις δυσκολίες του να έχει εξαιρετικές επιδόσεις σε κάποιους τομείς, οι οποίες δεν επηρεάζονται αρνητικά από τις δυσκολίες του. Έτσι πολλά παιδιά έχουν ιδιαίτερο «ταλέντο» σε τεχνολογικά θέματα ή παρουσιάζουν εξαιρετική επίδοση σε εργασίες που αφορούν τη χρήση υπολογιστών ή και τον προγραμματισμό.

Εξάλλου, σε μια ιστορική ανασκόπηση συναντάμε πολλές προσωπικότητες με εξαιρετικές επιδόσεις στις επιστήμες, όπως π.χ. ο Einstein, ο Charles Darvin ή ο Steven Hawkins στις τέχνες, όπως π.χ. ο Leonardo da Vinci , ο John Lennon, ο Αlfred Hitchcock, ο Ernest Hemingway, ο Michael Jackson, η Woopi Goldberg, ο Dustin Hoffman, ο Walt Disney ή ο Tom Cruise στην πολιτική, όπως π.χ. ο Franklin D. Roosevelt, ο F. Mitterand ή ο Napoleon Bonaparte στον αθλητισμό, όπως π.χ. ο Diego Maradona, οι οποίες παρουσίαζαν / παρουσιάζουν Δυσλεξία.