1
2
3
4

Παιδική κατάθλιψη

Paidiki Kata8lipsi textH κατάθλιψη

  • δεν είναι η φυσιολογική αντίδραση ενός ατόμου μετά από ένα θλιβερό συμβάν στη ζωή του όπως τα αισθήμα πένθους μετά από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου.
  • δεν είναι αποτέλεσμα της προσωπικότητας του ατόμου ή της «αδυναμίας» του.
  • δεν είναι απλά «κακή διάθεση»

αλλά είναι μια ψυχική διαταραχή η οποία επηρεάζει όλο το σύστημα νου–σώματος και επομένως έχει αντίκτυπο στο πώς ένας άνθρωπος σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται.

Η κατάθλιψη δεν εμφανίζεται μόνο στην ενήλικη ζωή, αλλά και στην παιδική ηλικία καθώς και στην εφηβεία.

Η συχνότητά της κυμαίνεται σε παιδιά έως 12 χρόνων από 2-3 %, ενώ στην εφηβεία παρουσιάζουν 10-13 % των νέων καταθλιπτική συμπτωματολογία και 5% σοβαρή κατάθλιψη. Πλησιάζοντας την ενηλικίωση το ποσοστό αυξάνεται ακόμη περισσότερο και φτάνει το 10-20 %.

Στην παιδική ηλικία η συχνότητα δεν παρουσιάζει διαφορές στα δύο φύλα, ενώ στην εφηβεία και στους ενήλικες, περισσότερες γυναίκες πάσχουν από κατάθλιψη.

Σε πολλές χώρες, η αυτοκτονία είναι μια από τις τρεις πιο συχνές αιτίες θανάτου στην ηλικία 15-34 χρόνων και τις περισσότερες φορές οι νέοι οδηγούνται στην αυτοκτονία λόγω κάποιας μορφής κατάθλιψης. Τα αγόρια παρουσιάζουν μεγαλύτερο ποσοστό θανάτου λόγου αυτοκτονίας και τα κορίτσια υπερτερούν στην απόπειρα και τον ιδεασμό αυτοκτονίας.

Σε μια έρευνα στην Ελλάδα (Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Παπάνης 2006) διαπιστώθηκε σε ένα δείγμα φοιτητών (μετεφηβική ηλικία)  ένα ποσοστό 10% των αγοριών βιώνουν ένα συναισθηματικό κενό και κατάθλιψη  ενώ στα κορίτσια φτάνει ακόμη και το  25% με συχνή αιτία την απογοήτευση από τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Τα παιδιά με κατάθλιψη παρουσιάζουν πολλές φορές και άλλες διαταραχές, όπως διαταραχή διαγωγής (30-80%), άγχος αποχωρισμού (34%) και μαθησιακές διαταραχές (60-80%).

Η αιτιολογία της κατάθλιψης θεωρείται πολυπαραγοντική. Συνήθως οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες  που αυξάνουν την ευαισθησία του παιδιού σε συνδυασμό με αρνητικά βιώματα και εμπειρίες ζωής όπως παραμέληση και συναισθηματική αποστέρηση. Στην εμφάνιση της κατάθλιψης στην παιδική και εφηβική ηλικία συμβάλλουν επίσης  χαρακτηριστικά της οικογένειας του παιδιού όπως:

  • συχνές και έντονες συγκρούσεις
  • ελλείψεις στην ικανότητα επικοινωνίας και στις κοινωνικές δεξιότητες
  • δυσκολίες στην έκφραση συναισθημάτων
  • μειωμένη συνοχή των μελών της
  • έλλειψη ενθάρρυνσης και υποστήριξης του παιδιού
  • αυξημένη κακοποίηση του παιδιού
  • απώλειες όπως διαζύγιο, θάνατος
  • αγχογόνα γεγονότα όπως ενδοσχολική βία και εκφοβισμός από συμμαθητές
  • καλλιέργεια μη λειτουργικών τρόπων αντιμετώπισης δυσκολιών. Τα παιδιά μαθαίνουν από τους γονείς να αποσύρονται όταν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις  αντί να δημιουργούν προσαρμοστικούς τρόπους αντιμετώπισης. 

Σύμφωνα με τη γνωσιακή θεωρία, αυτές οι πρώιμες παιδικές εμπειρίες στο υπόβαθρο της γενετικής προδιάθεσης, οδηγούν το παιδί σε μια παραμορφωμένη αντίληψη του κόσμου, η οποία χαρακτηρίζεται από αρνητικές σκέψεις, απαισιοδοξία, παθητικότητα, την αίσθηση έλλειψης ελέγχου ενόψει αρνητικών γεγονότων. Οι έφηβοι με κατάθλιψη χαρακτηρίζονται επίσης από επιλεκτική αντίληψη με αποτέλεσμα να εστιάζουν στα αρνητικά χαρακτηριστικά μίας κατάστασης, ενώ έχουν και την τάση να αποδίδουν θετικά γεγονότα σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως στην τύχη, στους οποίους δε μπορούν να ασκούν έλεγχο.

 

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της παιδικής κατάθλιψης διαφέρουν αρκετά από εκείνα των ενηλίκων, γιατί τα παιδιά λόγω του αναπτυξιακού τους επιπέδου, δεν είναι σε θέση να  εκφράζουν συναισθήματα θλίψης, απόγνωσης και απελπισίας, όπως οι ενήλικοι. Επομένως  τα συμπτώματα κατάθλιψης στα παιδιά αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία τους και το αναπτυξιακό τους επίπεδο.

  • Καταθλιπτικά συμπτώματα στη βρεφική ηλικία

   Η διάγνωση καταθλιπτικών συμπτωμάτων στη βρεφική ηλικία απαιτεί μεγάλη προσοχή και πρέπει να γίνεται από έμπειρο κλινικό γιατί τα συμπτώματα κατάθλιψης μοιάζουν αρκετά με συμπτώματα του αυτισμού.

  • Συναισθηματική ατονία

   Το βρέφος δεν έχει διάθεση να ασκεί τις αισθητηριακές του ικανότητες, δηλ. να κοιτάει, να ακούει, να μυρίζει, να κινείται, να γνωρίζει, να λειτουργεί και να προοδεύει.

  • Μειωμένες κινητικές πρωτοβουλίες

   Το βρέφος δε μιμείται και επαναλαμβάνει τις ίδιες δραστηριότητες. Πολλές φορές απομονώνεται και κουνιέται μπρος πίσω (rocking).

  • Φτωχή αλληλεπιδραστική σχέση με τη μητέρα, ο οποία χαρακτηρίζεται από δυσκολίες / αποτυχία επικοινωνίας, έλλειψη πρωτοβουλιών και προτροπών.

 

Καταθλιπτικά συμπτώματα στην παιδική ηλικία

Μεγαλώνοντας, το παιδί αποκτά όλο και περισσότερο την ικανότητα λεκτικής έκφρασης των συναισθημάτων του. Τα καταθλιπτικά παιδιά εκφράζουν συχνά αισθήματα πλήξης και  «βαρεμάρας» και δε δραστηριοποιούνται στον ίδιο βαθμό με άλλα παιδιά της ίδιας ηλικιας.

Επίσης παρουσιάζονται συμπτώματα όπως:

  • μαθησιακές δυσκολίες, μείωση της σχολικής επίδοσης ως και σχολική αποτυχία
  • προβλήματα συγκέντρωσης και απόσπαση προσοχής καθώς και αναποφασιστικότητα
  • αλλαγές στις διατροφικές  συνήθειες (αύξηση ή μείωση της όρεξης ή της κατανάλωσης τροφών)
  • διαταραχές ύπνου
  • υπερβολικά συναισθήματα ενοχής και ανικανότητας
  • έλλειψη ενθουσιασμού και κινήτρου
  • υποτίμηση του εαυτού του
  • απομάκρυνση από φίλους
  • προβλήματα στη δημιουργία και διατήρηση κοινωνικών σχέσεων
  • μείωση δραστηριοτήτων από τις οποίες αντλούσε ευχαρίστηση στο παρελθόν
  • ευερεθιστικότητα και εκνευρισμός
  • εξαιρετικά χαμηλό βαθμό αντοχής μιας απογοήτευσης
  • χαμηλή ενεργητικότητα
  • ψυχοσωματικά συμπτώματα (ενούρηση, πόνοι στομάχου και κοιλιακά άλγη, πονοκέφαλο κτλ.)

 

Εφηβεία και κατάθλιψη

Ο συναισθηματικός κόσμος του εφήβου χαρακτηρίζεται από πλήθος συναισθημάτων συμπεριλαμβάνοντας αισθήματα όπως απογοήτευση, ενοχή, ντροπή, ανασφάλεια, θυμό και φόβο αλλά από την άλλη πλευρά και εξάρσεις πάθους και  «μεγαλομανίας» καθώς και υπερβολικό ενθουσιασμό και υπεροψία. Αυτά τα αισθήματα μπορούν να αλλάξουν πολύ απότομα και μαζί τους και η διάθεση του εφήβου. Οι έφηβοι απομονώνονται πολύ συχνά και βιώνουν αισθήματα θλίψης και απαισιοδοξίας.

Όλες αυτές οι εκδηλώσεις συναισθημάτων  βρίσκονται στα φυσιολογικά πλαίσια της εφηβείας και πολλές φορές είναι πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς πότε  ένας έφηβος παρουσιάζει δυσθυμία ή ακόμα και μια καταθλιπτική διαταραχή.

Ακόμη, ένας έφηβος με κατάθλιψη δεν παρουσιάζει όπως ο ενήλικας το χαρακτηριστικό καταθλιπτικό συναίσθημα, αλλά αντιθέτως δείχνει ευερέθιστος, γκρινιάζει συνεχώς και γενικά παρουσιάζει την εικόνα ότι «όλα του φταίνε».

Συμπτώματα δυσθυμίας ή μείζουσας κατάθλιψης στην εφηβεία:

  • μείωση δραστηριοτήτων από τις οποίες αντλούσε ευχαρίστηση στο παρελθόν
  • μείωση δραστηριοτήτων  που απαιτούν ενέργεια. Ο έφηβος δηλώνει κουρασμένος με αποτέλεσμα την ψυχοκινητι του επιβράδυνση
  • αδιαφορία και αίσθηση βαρεμάρας για  τα πάντα
  • εξαιρετικά χαμηλή αυτοεκτίμηση
  • μείωση των σχολικών επιδόσεων και μερικές φορές, εμφάνιση σχολικής φοβίας
  • εμφάνιση διαταραχών διαγωγής
  • ιδεασμός αυτοκτονίας και επιθυμία θανάτου
  • αυξημένη επιθετικότητα ιδιαίτερα στα αγόρια και διαταραχές σεξουαλικής συμπεριφοράς πιο συχνά στα κορίτσια

Η εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων οδηγεί τον έφηβο συχνά στη χρήση ουσιών, στην απελπισμένη προσπάθεια επούλωσης των αβάστακτων γι’ αυτόν αισθημάτων και μπορεί να καταλήξει ακόμα και στην αυτοκτονία. Γι΄ αυτό το λόγο, αν οι γονείς ή άλλα άτομα που συναναστρέφονται με το παιδί υποψιάζονται την ύπαρξη κατάθλιψης, πρέπει να αναζητήσουν άμεσα εξειδικευμένη βοήθεια προκειμένου να γίνει έγκαιρη διάγνωση της. Η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται ψυχοθεραπευτικά πολύ αποτελεσματικά, ορισμένες φορές σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή.