1
2
3
4

Αυτισμός

AftismosΟι διαταραχές του φάσματος του αυτισμού («Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές») είναι σοβαρές εκ γενετής νεύρο-ψυχιατρικές διαταραχές.

Τα παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία όσον αφορά στη μορφή, στο συνδυασμό και στο βαθμό σοβαρότητας των συμπτωμάτων, με αποτέλεσμα το κάθε αυτιστικό παιδί να έχει χαρακτηριστικές γνωσιακές, ψυχολογικές και συμπεριφοριστικές αποκλίσεις. Συνεπώς διαφέρουν σημαντικά όχι μόνο από παιδιά με τυπική ανάπτυξη αλλά και μεταξύ τους σε αρκετό βαθμό.

Στις περισσότερες περιπτώσεις (70-80%) υπάρχει και νοητική καθυστέρηση σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και μόνο λίγα παιδιά με αυτισμό (20%) έχουν νοητικό δυναμικό σε φυσιολογικό επίπεδο.

Τα αυτιστικά παιδιά με νοητική υστέρηση χαρακτηρίζονται από μια ανομοιογενή εικόνα στους διάφορους τομείς της ψυχοκινητικής τους ανάπτυξης σε αντίθεση με παιδιά που έχουν νοητική υστέρηση τα οποία συνήθως παρουσιάζουν μια ολική έκπτωση στο νοητικό τους δυναμικό.

Ο αυτισμός εμφανίζεται σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και φυλές, αλλά πολύ συχνότερα στα αγόρια (αναλογία 4 αγόρια προς 1 κορίτσι).

Η αιτία του αυτισμού είναι ακόμη άγνωστη, αλλά θεωρείται πολυπαραγοντική και οι έρευνες των τελευταίων χρόνων δείχνουν και μια πιθανή εμπλοκή γενετικών παραγόντων.

Συμπτώματα του αυτισμού

Τα παιδιά με αυτισμό χαρακτηρίζονται από σοβαρά και εκτεταμένα αναπτυξιακά προβλήματα σε πολλούς τομείς της ανάπτυξής τους.

  • Έκπτωση στην ποιότητα επικοινωνίας

Tα αυτιστικά παιδιά παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας, η οποία μερικές φορές δεν αναπτύσσεται και καθόλου. Αν αναπτυχθεί, η γλωσσική έκφραση παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες όπως:

  • ασυνήθιστη χρήση λέξεων
  • μη κατανόηση του μεταφορικού λόγου
  • χρήση νεολογισμών
  • σύγχυση λέξεων με παρόμοιο ήχο ή συναφές νόημα
  • προβλήματα με τις αντωνυμίες ,προθέσεις και άλλες λέξεις που αλλάζουν νόημα σε σχέση με το πλαίσιο («εγώ – εσύ»)

Άτομα με επαρκή ομιλία παρουσιάζουν σημαντικές δυσκολίες στο να αρχίσουν και να διατηρήσουν ένα διάλογο, ανάλογα με το άτομο που συνομιλούν και το κοινωνικό πλαίσιο. Δεν ξέρουν πώς να πλησιάσουν το συνάνθρωπό τους, ούτε τι πρέπει και τι δεν πρέπει να τον ρωτήσουν.Έχουν δυσκολία στον έλεγχο του ρυθμού, της έντασης και του τόνου της φωνής τους.

Χρησιμοποιούν τη γλώσσα με στερεοτυπικό τρόπο και επαναλαμβάνουν πολλές φορές αυτό που τους λέει κάποιος. Για παράδειγμα,στην ερώτηση «Πώς σε λένε;» δε λένε το όνομά τους αλλά επαναλαμβάνουν την ερώτηση («ηχολαλία»).

Δεν παρουσιάζουν κοινωνική μίμηση (π.χ. να μιμούνται τη μαμά που καθαρίζει το σπίτι) και χαρακτηρίζονται από έλλειψη φαντασίας και προσποίησης στο παιχνίδι και συνεπώς δεν παίζουν αυθόρμητα συμβολικά παιχνίδια (π.χ. παιχνίδι ρόλου).

  •  Έκπτωση στην ποιότητα κοινωνικής συναλλαγής

Τα παιδιά με αυτισμό δεν ανταποκρίνονται στην κοινωνική συναλλαγή με τους ανθρώπους , όπως παιδιά με τυπική ανάπτυξη σε ανάλογη ηλικία και παρουσιάζουν δυσκολίες στην κοινωνική επαφή και στην αμοιβαιότητα. Φαίνεται να είναι αδιάφορα όσον αφορά στην επαφή με άλλους ανθρώπους και τους αντιλαμβάνονται σαν αντικείμενα και το βλέμμα τους φαίνεται να τους διαπερνά παρά να εστιάζει σε αυτούς. Αποφεύγουν τη βλεμματική επαφή και έχουν ελλείψεις στη χρήση μη λεκτικών συμπεριφορών. Από την άλλη πλευρά μπορεί να εστιάσουν την προσοχή τους σε ένα αντικείμενο, ή σε ένα μέρος αντικειμένου (π.χ. ρόδα ενός αυτοκινήτου), για πολλή ώρα και να ασχολούνται με αυτό, με στερεότυπο τρόπο. Δεν επιδιώκουν αυθόρμητα τη συμμετοχή σε δραστηριότητες με άλλους ανθρώπους, ειδικά με συνομήλικους, και προτιμούν να απομονώνονται με συνέπεια να αποτυγχάνουν στην ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων. Ακόμη χαρακτηρίζονται από φτωχή έκφραση προσώπου και σώματος και επιπλέον δε χρησιμοποιούν το δάκτυλο, για να δείξουν κάποιο αντικείμενο ή άτομο.

  • Περιορισμένα ενδιαφέροντα και επαναληπτική ή στερεότυπη συμπεριφορά

Τα παιδιά με αυτισμό έχουν μεγάλη δυσκολία στην οργάνωση πρόσφορης και σκόπιμης δραστηριότητας. Ασχολούνται με περιορισμένες δραστηριότητες μόνο και έχουν πολύ μειωμένα ενδιαφέροντα. Μπορεί να μιλούν για το ίδιο θέμα, που συνήθως δεν ενδιαφέρει τους συνομήλικούς τους, για πολλή ώρα, χωρίς να αντιληφθούν ότι ο συνομιλητής τους δεν το βρίσκει ενδιαφέρον. Ακόμη μπορεί να κάνουν την ίδια ερώτηση πολλές φορές και να απαιτούν την ίδια πάντα απάντηση.

Χαρακτηρίζονται επίσης από εμμονές σε μη λειτουργικές συνήθειες και τελετουργίες. Έτσι ένα παιδί μπορεί να επιμένει στο να ακολουθεί το ίδιο πρόγραμμα κάθε μέρα, να πηγαίνει το ίδιο δρομολόγιο και να τρώει την ίδια μάρκα τροφίμων. Αν γίνουν αλλαγές στις συνήθειές του, ακόμα και για πολύ ασήμαντα πράγματα, ενοχλείται και αναστατώνεται με αποτέλεσμα να παρουσιάζει διαταρακτικές συμπεριφορές, όπως ξεσπάσματα οργής, επιθετικότητα ή αυτοτραυματισμό.

Πολλές φορές παρουσιάζουν και στερεότυπες και επαναληπτικές κινήσεις, όπως π.χ. χτυπήματα ή «φτερούγισμα» χεριών, περπάτημα στα νύχια των ποδιών κ.ά.

Τα παιδιά παίζουν με στερεότυπο τρόπο, για παράδειγμα βάζουν τουβλάκια ή αυτοκίνητα στη σειρά ή δείχνουν επίμονη ενασχόληση με τμήματα αντικειμένων, όπως τη ρόδα του αυτοκινήτου, την οποία γυρίζουν συνεχώς.

  • Ιδιόρρυθμη αισθητηριακή επεξεργασία

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό των αυτιστικών παιδιών αποτελούν οι ασυνήθιστες και παράξενες αντιδράσεις σε αισθητηριακές εμπειρίες. Το παιδί κοιτάζει τους ανθρώπους και τα πράγματα με βιαστικές γρήγορες ματιές παρά με μια σταθερή ματιά και μπορεί να τα μυρίζει επίμονα. Αδιαφορεί πολλές φορές για ακουστικά ερεθίσματα και δίνει την εντύπωση πως είναι κουφό, ενώ άλλες φορές μπορεί να αντιδρά υπερβολικά σε ήχους της καθημερινότητας, όπως ο θόρυβος της ηλεκτρικής σκούπας ή του σεσουάρ. Παρατηρείται συχνά αδιαφορία στον πόνο και έντονη ενόχληση όταν το παίρνουν αγκαλιά.                                      

  • Ανομοιογενείς μορφές διανοητικών λειτουργιών

Τα παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν συχνά ένα ανομοιογενές προφίλ ικανοτήτων. Μπορεί να διαθέτουν ιδιαίτερες ικανότητες σε συγκεκριμένους τομείς και σε άλλους τομείς να υπολείπονται σημαντικά. Μπορεί για παράδειγμα να είναι σε θέση να κάνουν περίπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς ή να απομνημονεύουν μεγάλο αριθμό δεδομένων (π.χ. ονόματα, σημαίες, μάρκες αυτοκινήτων, ημερομηνίες κτλ.) αλλά να αδυνατούν να μάθουν τη σωστή χρήση προσωπικών αντωνυμιών.

Η διάγνωση των αναπτυξιακών διαταραχών γίνεται συνήθως σε ηλικία τριών ετών, ωστόσο έρευνες έχουν δείξει ότι ο αυτισμός μπορεί να διαγνωσθεί και από την ηλικία των 18 μηνών από έναν έμπειρο κλινικό, σε στενή συνεργασία με τους γονείς.(Στην καρτέλα downloads θα βρείτε ένα σχετικό ερωτηματολόγιο για την πρώιμη εντόπιση του αυτισμού καθώς και έναν πίνακα με τα πιο σημαντικά συμπτώματά του).

Για τις Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές δεν υπάρχει «θεραπεία» με την κλασσική έννοια, αλλά τα παιδιά με αυτισμό έχουν καλή πρόγνωση βελτίωσης της συμπτωματολογίας τους, όταν πληρούν τις παρακάτω προϋποθέσεις:

  • νοητικό δυναμικό σε φυσιολογικό επίπεδο
  • ανάπτυξη λόγου πριν την ηλικία των πέντε ετών
  • χαρούμενη διάθεση του παιδιού
  • υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον
  • διάγνωση και αξιολόγηση του αυτισμού σε μικρή ηλικία
  • εντατικό και εξατομικευμένο πρόγραμμα πρώιμης παρέμβασης από ειδικό εκπαιδευμένο θεραπευτή σε συνεργασία με τους γονείς ως συν-θεραπευτές του παιδιού τους